Yas Değil İSYAN: Öldürülmüş Kadın Ağzı Ağıtlar

Anadolu’da konusunu kadın cinayetlerinden alan özel bir ağıt türü var: “Öldürülmüş Kadın Ağzı Ağıtlar.” Alışılmışın ötesinde “geride kalanların ağzından değil de öldürülen kadının bizzat kendi ağzından ve bakış açısından” söylenen bu ağıtlar, taşıyıcısı oldukları “ses ve mesaj” nedeniyle şüphesiz özel ilgiyi hak ediyorlar. Hem bire bir kurbanın hikâyesini birinci tekil şahıs ağzından aktarıyor, hem de ortak paydada dikkate değer bir direniş ve isyan kapasitesini ortaya koyuyorlar…

2020 yılının son günlerinde kendime hediye ettiğim kitaplardan birisi Yas Değil İSYAN: Öldürülmüş Kadın Ağzı Ağıtlar idi. Hakkında hiçbir araştırma yapmadan, hatta yazarına bile bakmaksızın aldım, zira kitabın ismi zaten kendini yeterince açıklıyordu ve her gün bir kadın cinayeti haberi aldığımız bir ülkede maalesef ki böyle bir repertuarın ne kadar geniş olabileceğini düşünüp dehşete kapılmıştım. Kütahya’dan Adana’ya, Giresun’dan Malatya’ya Anadolu coğrafyasının türlü yöresinden derlenen bu repertuarın tek ortak özelliği ise sebebi ne olursa olsun (ki çoğunlukla iftira, başlık parası, namus, töre ve benzer nedenlerle) kocası, babası, kardeşleri tarafından öldürülmüş kadınların ağzından söylenmiş olmaları…

Kitap, yazarı Filiz Bingölçe’nin 2010 yılında 21 kentte gerçekleştirdiği Kadın İş Türküleri belgeselinin çekimleri esnasında karşılaştığı ve sonrasında yaptığı literatür taramasıyla ulaştığı 38 adet kadın ağzı ağıdın yanı sıra kadına şiddet içerin çeşitli türkü, mani ve benzeri deyişlerden oluşuyor. Çoğumuzun kulağının aşina olduğu pek çok türkünün de sansürlenmemiş ve kesilmemiş sözlerinin yer aldığı kitabın Aralık 2011 yılında yazılmış önsözünde şöyle diyor yazar:

“Bu kitaptaki ağıtlar şüphesiz dünün Türkiye’sini anlatıyor. On yıllar, belki yüz yıllar önce işlenmiş cinayetlerden söz ediyor. Ancak ne acıdır ki kadın cinayetlerinin bugün çok daha vahim boyutlara ulaştığını dehşetle tespit ediyoruz.”

2020’nin son günlerinde bu kitabı okuyup 2021’in ilk günlerinde bu yazıyı yazarken ise kadınlar şiddet görmeye ve öldürülmeye devam ediyor. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun raporuna göre 2020 yılında erkekler tarafından 300 kadın öldürüldü, 171 kadın şüpheli şekilde ölü bulundu. Neredeyse her şehirden kadın cinayeti haberi aldığımız 2020 senesinin utanç haritası da maalesef aşağıdaki şekilde.

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu 2020 Raporu

Şiddeten ölen kadınlar için dijital bir anıt olan Anıt Sayaç ise bu veriyi 383 olarak açıklıyor. Yine Anıt Sayaç’ın verilerine göre 2019 senesinde ise 418 kadın cinayeti kayıtlara geçmiş durumda. Filiz Bingölçe’nin önsözde “çok daha vahim boyutlara” ulaştığını söylediği 2011 yılında ise yine Anıt Sayaç’a göre 118 kadın öldürülmüş. Geçen on senede vehametin katlanarak artmış olması ise bir insanlık ayıbı olarak her gün yüzümüze vurmakta, fakat hala gerekli yasal düzenlemeler ve önlemler alınmış değil.

Meraklısına, kitabı ilk olarak Alt Üst Yayınları basmış 2011 senesinde ve bendeki kopya da bu ilk basım. 2020 Ekim’de ise Alfa Yayınları tarafından yapılmış bir yeni baskısı mevcut. Bu arada yazarın Kadın Argosu gibi artık baskısı olmayan ve sahaflarda bile zor bulunan kitaplarının yeni baskılarını da Alfa Yayınları’nda bulabilirsiniz.

Filiz Bingölçe maalesef 1 Şubat 2016’da henüz 50 yaşındayken kanser nedeniyle aramızdan ayrılmış. Kendisinin ve öldürülmüş tüm kadınların anısına, kadın ağzı ağıt ve türkülerden bir çalma listesine aşağıdan ulaşabilirsiniz. Sevdiğinden başkasıyla zorla evlendirilmek istenen Helime’nin intiharını anlatan Arda Boyları’ndan çocuk yaşta gelinlerin sesini duyacağınız Ağ Elime Mor Kınalar gibi belki de aşina olduğunuz türküleri bir de bu kulakla dinleyin.

Kaynakça:

1) http://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/2947/kadin-cinayetlerini-durduracagiz-platformu-2020-raporu

2) http://anitsayac.com/

3) https://bianet.org/kadin/siyaset/92005-kadinlarin-acilarina-el-uzatan-turkuler